Kalendarium – 28 września

28 września 1985 r. zmarł w Nowym Jorku wybitny fotograf węgierskiego pochodzenia André Kertész.

André urodził się 2 lipca 1894 r. w Budapeszcie, jako Andor Kohn, jeden z trzech braci. Jego rodzina należała do niezbyt zamożnych, ale zasymilowanych żydów węgierskich, którzy jeszcze w jego dzieciństwie zmienili nazwisko na Kertész. Ojciec André zajmował się sprzedażą książek, po jego śmierci rodzina przeszła pod opiekę wuja, który pracował jako makler giełdowy. Zapewne za jego sprawą André studiował ekonomię, a po studiach przez dwa lata pracował w banku i na giełdzie papierów wartościowych. W 1914 roku zakupił swój pierwszy aparat fotograficzny marki ICA i rozpoczął przygodę z fotografią. Początkowo, na swoich zdjęciach uwieczniał głównie sielankowe scenki rodzajowe, pejzaże z okolic gdzie mieszkali z wujem i przedmieścia Budapesztu. Wraz z wybuchem I wojny światowej przerwał karierę ekonomisty, nie zaprzestał jednak fotografowania. Wyjeżdżając na wojnę, jako rekrut armii austro-węgierskiej zabrał ze sobą lżejszy i mniejszy aparat Goerz Tenax, którym wykonywał fotografie podczas wojennej tułaczki. Z tych zdjęć wykonanych podczas wojny zasłynął nie tylko w kraju, ale i na świecie. Ranny w rękę Kertész spędził resztę wojny w szpitalu wojskowym. Po wojnie powrócił do pracy bankiera, nie zarzucił jednak fotografii, a pierwsze zdjęcia opublikował w prasie w 1917 r.

Zaczął rozwijać swój talent, szukał inspiracji, mierzył się z nowymi trendami. Z tego czasu pochodzi jedna z najbardziej rozpoznawalnych fotografii Kertésza, „Ballada skrzypka” przedstawiająca niewidomego muzykanta na wiejskiej drodze, którego prowadzi mały chłopiec. Jest to jedno z ikonicznych zdjęć historii fotografii, wielokrotnie analizowane i przytaczane przez wybitne postaci w tej dziedzinie.

fot. André Kertész

Coraz bardziej rozpoznawalny André, zostaje uznanym członkiem Węgierskiego Towarzystwa Fotograficznego. Postanawia o przeprowadzce do Paryża, gdzie podejmuje naukę w jednej z paryskich szkół fotografii. Jednocześnie podejmuję pracę jako fotoreporter. To właśnie od tego momentu będzie używał francuskiej wersji swojego imienia André.

Pierwsza indywidualna wystawa André Kertésza miała miejsce w 1927 r. W 1928 r. bierze udział w pierwszym Salonie Niezależnej Fotografii w Paryżu. Krytycy wypowiadają się o jego twórczości niezwykle pochlebnie. Z tego okresu pochodzą liczne portrety znanych paryskich artystów m.in. czołowych przedstawicieli francuskiego dadaizmu czy surrealizmu. Również w roku 1928, w Paryżu poznaje Roszę Klein (później Rogi André, fotografkę i portrecistkę), węgierską malarkę, która zostaje jego żoną.

W latach 1928–1936 współpracuje z francuskim magazynem „Vu” i jest z nim związany do wyjazdu z Paryża. Po rozstaniu z pierwszą żoną powraca na Węgry. W 1933 r. żeni się ponownie, tym razem z przyjaciółką i modelką Erzsebet Salomon (później Elizabeth Saly), z którą wyjeżdża do USA w 1936 roku w ramach rocznego kontraktu z Keystone Press Agency. Początkowo pracuje jako freelancer w takich pismach jak Vouge, Harper’s Bazar, Life, gdzie pomimo paryskiej sławy przeżywa czas rozczarowania. Jest to też okres izolacji. Na fali antysemityzmu i wybuchu II wojny światowej André i jego żona, jako węgierscy żydzi stają się obywatelami drugiej kategorii. Obywatelstwo amerykańskie otrzymaują dopiero w 1944 r.  

fot. André Kertész

Czas stopniowo przynosił zmiany, André fotografuje m.in. dla czasopisma House&Garden, nie spełnia się jednak jako fotograf. W roku 1964 zrywa umowę z agencją, dla której pracuje i wtedy nadchodzi przełom, ponownie odkrywany jest jego talent, a zdjęcia pokazywane są na Biennale Fotografii w Paryżu i w paryskiej Bibliotece Narodowej. Dwa lata później również w Nowo Jorskiej MoMA, dzięki czemu daje się na nowo poznać amerykańskiej publiczności. W 1974 roku otrzymuje stypendium Guggenheima, a w latach 1977–1978 retrospektywną wystawę organizuje  paryskie Centrum Pompidou. Wystawy na całym świecie i wyróżnienia mają miejsce nieprzerwanie do końca jego życia. Rok przed śmiercią zostaje laureatem Grand Prix National de la Photographie (1982), nagrody francuskiego ministra kultury. Francji przekazuje prawa do wszystkich swoich archiwów, korespondencji i liczących ok. 100 tys. Negatywów.

Kertész był cenionym fotografem, nigdy nie porzucił własnej estetyki i nie zaprzestawał poszukiwań. Pracował głównie na aparatach Leica. Dzisiaj uznawany jest jako jeden z prekursorów street photo – fotografii ulicznej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *